Ten arkusz to nie test, to nie egzamin.
To narzędzie, które pomoże Ci znaleźć luki, i przestrzeń do pracy.
Twoim zadaniem nie jest pochwalenie się tym, że masz odpowiedź na każde pytanie, tylko zlokalizowanie miejsc, w których odpowiedzi jeszcze nie masz. Arkusz prowadzi Cię przez 6 poziomów coraz głębszej analizy własnej książki.
Ten arkusz najlepiej otworzyć bezpośrednio w przeglądarce i pracować na nim na bieżąco. W każdej chwili możesz go zapisać na dysku, używając skrótu Ctrl + P (Drukuj jako PDF).
Legenda – w całym arkuszu używam czterech rodzajów ramek:
Twoja motywacja kształtuje każde zdanie. Zanim przejdziesz do diagnozy, warto zdefiniować prawdziwego odbiorcę Twojej książki.
Możesz pisać wyłącznie dla siebie – to wspaniała forma autoterapii i ekspresji. Taki autor bardzo często mówi: „Chcę, aby moja historia była...”, „Chcę pokazać, że...”, „To mi się podoba”. W centrum zawsze stoi „ja” i autorska wizja, której nie wolno zmieniać, której nikt nie powinien negować. Sukcesem jest tutaj samo ukończenie tekstu zgodnie z wlasnymi uczuciami i gustem.
Autor, który chce dotrzeć do innych, zamienia „ja” na „oni”. Mówi: „Chcę, żeby moi czytelnicy poczuli smutek”, „Chcę, żeby zobaczyli, jak to jest, kiedy...”, „Chcę, żeby czytelnicy nie mogli się oderwać...”. Taki autor zaczyna od emocji i potrzeb odbiorcy. To dla nich przeredaguje jeden akapit milion razy, nieustannie zadając sobie pytanie: „Czy to im się spodoba?”, a nie „Czy ja to lubię?”.
Zanim zagłębisz się w szczegóły, sprawdź, czy historia ma podstawowe elementy. Jeśli na któreś pytanie nie potrafisz odpowiedzieć szczegółowo, to sygnał, że znalazłeś miejsce wymagające uwagi. Wpisz: „Jeszcze nie wiem” i kontynuuj.
Przykład do analizy: Opisujesz scenę gotowania, zaczyna się niewinnie, bo od wejścia do kuchni i przygotowania produktów, ale potem zaczynasz opisywać krok po kroku, jak bohater ugotował rosół.
Pytanie: Czy jest to książka, w której główny bohater jest kucharzem i jest to ważne? Czy są w tej narracji wstawki typu: „Uwielbiał dodawać kapustę włoską, bo przypominało mu to, jak jego zmarła babcia gotowała”, czyli coś, co pozwala poznać bohatera lepiej?
Czy nagle zrobił się z tego suchy opis, jak ugotować rosół? Wystarczy zmienić formatowanie i mamy idealny tekst do książki kucharskiej?
Ta sekcja idzie głębiej. Te odpowiedzi pomogą Ci się zmotywować w momencie kryzysu.
Czy Twoja historia to logiczna reakcja łańcuchowa? Dobra fabuła: skoro stało się X, MUSI wydarzyć się Y. Przypadek nie może być motorem fabuły.
Struktura historii oparty na metodzie Blake'a Snydera. Beat to moment, w którym historia zmienia tor.
| Nr. i Nazwa Beatu | Znaczenie | Funkcja w historii |
|---|---|---|
| AKT I (Pierwsze 20–25%) | ||
| 1. Obraz początkowy | Przydatne | Świat bohatera zanim wszystko się zmieni. Lustro dla obrazu w finale. |
| 2. Przedstawienie tematu | Przydatne | Ktoś wypowiada zdanie streszczające przesłanie historii. Bohater go nie rozumie. |
| 3. Konfiguracja | Fundament | Poznajemy życie „przed” i główną wadę bohatera (czego musi się oduczyć). |
| 4. Katalizator | Fundament | Wydarzenie wybijające z rutyny. Punkt bez powrotu (np. list z Hogwartu). |
| 5. Debata | Przydatne | Bohater waha się, czy podjąć wyzwanie, czy wrócić do bezpiecznego życia. |
| 6. Przejście do Aktu II | Fundament | Świadoma decyzja opuszczenia starego świata z własnej woli. |
| AKT II (Środkowe 50%) | ||
| 7. Wątek B | Przydatne | Relacja poboczna (np. miłość, mentor), która uczy bohatera nowej perspektywy. |
| 8. Zabawa i gierki | Fundament | Realizacja obietnicy gatunku (śledztwo w kryminale, nauka magii w fantasy). |
| 9. Punkt środkowy | Fundament | Fałszywe zwycięstwo lub porażka. Środek opowieści, stawka drastycznie rośnie. |
| 10. Przeciwnicy zacieśniają pętlę | Fundament | Problemy rosną, wrogowie atakują z nową siłą, sojusznicy zaczynają wątpić. |
| 11. Wszystko stracone | Fundament | Najciemniejszy moment. Śmierć (dosłowna lub metaforyczna) czegoś kochanego. |
| 12. Ciemna noc duszy | Przydatne | Całkowita rezygnacja i smutek. Jednak to z niej rodzi się rozwiązanie. |
| AKT III (Ostatnie 20–25%) | ||
| 13. Przejście do Aktu III | Fundament | Bohater łączy główny wątek z nauką z Wątku B. Nagle wie, co robić. |
| 14. Finał | Fundament | Bohater wygrywa DZIĘKI swojej przemianie i nowym umiejętnościom, a nie „pomimo”. |
| 15. Obraz końcowy | Przydatne | Lustrzane odbicie początku. Pokazuje, jak bardzo świat i bohater się zmienili. |
Rozpisz swoją historię, korzystając z pełnych 15 beatów. Skup się przede wszystkim na tych oznaczonych jako Fundament.
| Nazwa Beatu | Miejsce na Twoją historię |
|---|---|
| AKT I (Pierwsze 20–25%) | |
| 1. Obraz początkowy Przydatne |
|
| 2. Przedstawienie tematu Przydatne |
|
| 3. Konfiguracja Fundament |
|
| 4. Katalizator Fundament |
|
| 5. Debata Przydatne |
|
| 6. Przejście do Aktu II Fundament |
|
| AKT II (Środkowe 50%) | |
| 7. Wątek B Przydatne |
|
| 8. Zabawa i gierki Fundament |
|
| 9. Punkt środkowy Fundament |
|
| 10. Przeciwnicy zacieśniają pętlę Fundament |
|
| 11. Wszystko stracone Fundament |
|
| 12. Ciemna noc duszy Przydatne |
|
| AKT III (Ostatnie 20–25%) | |
| 13. Przejście do Aktu III Fundament |
|
| 14. Finał Fundament |
|
| 15. Obraz końcowy Przydatne |
|
Postać to nie opis, to zbiór reakcji. Musisz wiedzieć, czy w stresie bohater rzuci talerzem, czy dokończy posiłek.
Nie buduj świata podczas pisania. Świat to układ sił ograniczający bohaterów.
Jak połączyć CO (fabuła), JAK (bohaterowie), GDZIE (świat) i DLACZEGO (motywacja) w całość?
Przykład integracji: Mój bohater nie potrafi usiedzieć na miejscu, musi od razu zacząć działać, wchodzi innym w pół słowa, szybko podejmuje decyzje, a potem dopiero myśli, szybko się denerwuje, ale równie szybko się uspokaja, zwłaszcza gdy ktoś zrobi coś zgodnie z jego oczekiwaniami. Żyje w świecie (towarzystwo, społeczeństwo i ustrój polityczny), w którym takie cechy są pomocne, choć mogą mieć nieszczęśliwe konsekwencje: egzekucja najbliższej osoby, utrata przywilejów...
Miejsce akcji to fikcyjne miasto, lata 90., bez określonej daty, akcja dzieje się na przestrzeni roku, przedmioty i budowa świata nie odbiegają od rzeczywistości. Mój bohater musi zapanować nad sobą, bo czeka go kilka wydarzeń, które postawią go przed zupełnie nowymi wyzwaniami, na które nie jest gotowy, ale będzie musiał się stać...
W ten sposób możesz opisywać i definiować bohaterów, wydarzenia, budowę świata. Im więcej napiszesz, tym lepiej. Właściwie to staraj się tworzyć bardzo szczegółowe opisy.
Test alternatywnego świata: Czy Twój bohater mógłby trafić do innej epoki, a historia nadal potoczyłaby się tak samo? Jeśli tak, świat to tylko dekoracja (wróć do Sekcji V).
Test wymiany: Czy ktoś inna postać z Twojej historii mogłaby podjąć te same decyzje co protagonista i doprowadzić do finału? Jeśli tak, bohater jest wymienny, nie ma unikalnych cech (wróć do Sekcji IV).
Test obietnicy: Czy motyw z prologu lub z pierwszych rozdziałów został rozwiązany w finale? Jeśli nie, zgubiłeś wątek.
Wypełniłeś arkusz. Zlokalizowałeś luki. Co teraz z tym zrobić?
Samo wypełnienie tego arkusza to potężna praca analityczna nad tekstem. Jeśli w wielu miejscach musiałeś wpisać „nie wiem” – to świetnie! Właśnie zaoszczędziłeś sobie miesięcy błądzenia we mgle. Jeśli Twój arkusz pęka od konkretów – brawo, masz już bardzo solidne fundamenty.
Teraz, gdy widzisz swoją powieść z lotu ptaka, powinieneś móc łatwiej ocenić jej stan. Czy historia wymaga jeszcze czasu na przebudowę struktury? A może to już ten moment, by pokazać tekst betaczytelnikom lub poszukać profesjonalnego redaktora językowego?
Jeśli mimo pracy z arkuszem czujesz, że nadal w czymś utknąłeś, albo po prostu chcesz, żeby ktoś z zewnątrz rzucił okiem na Twoje odpowiedzi – z chęcią pomogę.
Podeślij mi swój uzupełniony arkusz. Przejrzę go w ramach bezpłatnej, niezobowiązującej analizy. Doradzę Ci, nad jakimi elementami Twojej opowieści warto jeszcze usiąść, czy jest już gotowa na testy u betaczytelników, czy też śmiało możemy myśleć o ostatecznej redakcji tekstu.